فصل دهم – كنتراست رنگ

  كنتراست رنگ

وقتي از كنتراست رنگ ها صحبت مي شود. منظور وجود روابط و تأثيراتي است كه از هم تمايز ميان رنگ ها و هم تأثيرات متقابل ميان آن ها را از نظر بصري مورد بررسي و مقايسه قرار مي دهد. به اين ترتيب وجود كنتراست ميان رنگ ها صرفاً به معناي تضاد ميان آن ها نيست. بلكه بررسي روابط و مقايسه ميان آنهاست. مشهورترين نظريه در خصوص كنتراست رنگ مربوط به وجود هفت كنتراست رنگ است كه در زير به شرح هر يك از آنها مي پردازيم.  

  1 – كنتراست ته رنگ

براي رسيدن به اين كنتراست كافي است كه از رنگ هاي خالص استفاده كنيم. وقتي گفته مي شود رنگ هاي خالص ، منظور فقط سه رنگ اصلي نيست بلكه همه رنگ هاي چرخه ي رنگ را مي توان به عنوان رنگ خالص استفاده كرد.
شديدترين كنتراست ته رنگ ميان سه رنگ اصلي قرمز، زرد و آبي كه هيچ وجه مشتركي از لحاظ رنگين بودن با هم ندارند به وجود مي آيد. بر همين اساس كنتراست ته رنگ در ميان رنگ هاي درجه دوم يعني سبز، نارنجي و بنفش كه رنگ هاي تركيبي هستند به مراتب كمتر است. در رنگ هاي درجه سوم بازار كنتراست رنگ كاسته خواهد شد.  

همچنين رنگ هاي وقتي با سياه و سفيد مخلوط شوند از ميزان كنتراست ته رنگ آنها كاسته مي شود.
استفاده از سياه و سفيد در كنار رنگ هاي خالص مي تواند به ايجاد كنتراست ته رنگ و شدت بخشيدن به تأثيرات رنگ هاي تيره يا روشن كمك كند.  

  2 – كنتراست تيرگي – روشني رنگ

تأثيراتي كه كنتراست تيرگي – روشني رنگ روي روابط ميان رنگ ها و روي مخاطبين يك اثر هنري مي گذارد ، پس از كنتراست ته رنگ از اهميتي ويژه برخوردار است.
ميزان تيرگي هر رنگ را مي توان به طور مناسب با يك درجه از خاكستري بي نام (خاكستري حاصل از تركيب سياه و سفيد) نشان داد. از اين طريق مي توان به راحتي رنگ ها را از لحاظ تيرگي و روشني با هم مقايسه كرد.  

  3 – كنتراست رنگ هاي سرد و گرم

معمولاً احساس سردي و گرمي رنگ ها مربوط به دريافت و تجربه ما از عناصر موجود در طبيعت است. برخي از رنگ ها مثل قرمز، زرد و رنگ هاي مربوط به آن ها را عموماً گرم احساس مي كنيم و رنگ هايي مثل سبز، آبي و تركيب هاي مربوط به آنها را معمولاً سرد و خنك احساس مي كنيم. در ميان رنگ ها مي توان قرمز ، نارنجي را به عنوان پرحرارت ترين رنگ و سبزآبي را سردترين رنگ احساس كرد. اما براي سردي و گرمي رنگ ها هيچ حد و مرزي نمي توان قايل شد، بلكه سرد يا گرم كردن آنها بستگي به رنگ هاي هم جوار و حس دروني مخاطب دارد. در هر حال براساس دايره رنگ با يك خط قطري كه از سبززرد به قرمز بنفش امتداد مي يابد مي توان يك حد تقريبي را ميان رنگ هاي گرم در سمت راست دايره و رنگ هاي سرد در سمت چپ دايره تصور كرد.  

  4 – كنتراست رنگ هاي مكمل

وقتي دو رنگ مكمل در كنار هم قرار مي گيرند تأثيرگذاري آنها به روي هم طوري است كه يكديگر را از نظر درخشش و قدرت فام به شديدترين مرتبه ارتقا مي دهند. همان طور كه قبلاً گفته شد دو رنگ مكمل در چرخه دوازده رنگي به صورت قطره ي روبروي هم قرار مي گيرند مانند زرد و بنفش ، قرمز و سبز، نارنجي و آبي.
وجود رنگ هاي مكمل در يك تركيب بصري مي تواند درايجاد رابطه هماهنگ ميان رنگ ها نقش مهمي داشته باشد و ا حساسي از كمال رنگ و درك نو را به وجود بياورد.  

  5 – كنتراست همزمان

كنتراست همزان ناشي از تأثير عمومي رنگ ها به روي احساس بينايي است و با رابطه ميان رنگ هاي مكمل ايجاد مي شود. وقتي كه با يك رنگ را مي بينيم ، چشم و ذهن ما به طور همزمان مكمل آن رنگ را پديده مي آورند. البته اين رنگ به صورت ذهني به وجود مي آيد و ملموس نيست بلكه فقط احساس مي شود.
وقتي از خاكستري ها در تركيب رنگي استفاده مي شود، كنتراست همزمان به نحو مؤثرتري احساس مي شود. كنتراست همزمان نه تنها در ميان يك خاكستري و يك رنگ خالص به وجود مي آيد. بلكه در ميان دو رنگ كه به طور كامل مكمل يكديگر نيستند نيز اتفاق مي افتد.  

  تصوير جانشين

تصوير جانشين يا پديده پس تصوير موضوعي است كه گاهي ممكن است با مبحث كنتراست همزمان اشتباه شود. وقتي به چيزي نگاه مي كنيم به طور معمول تصوير آن به روي شبكيه چشم ثبت مي شود. يعني رنگ و درخشش آن روي سلول هاي بينايي اثر مي گذارد و تصويرش در شبكيه نقش مي بندد. در همين حال چنانچه بلافاصله جهت نگاه تغيير كند يا تصوير ديگري در مقابل چشم قرار گيرد ، تأثير تصوير قبلي با تصوير جديد در مي آميزد. اين ويژگي را تصوير جانشين يا پس تصوير ي گويند.
در مورد رنگ ها پديده تصوير جانشين به صورت رنگ مكمل ديده مي شود. يعني پس از ديدن يك رنگ براي مدت چند ثانيه در صورتي كه به يك سطح سفيد نگاه كنيم، مكمل آن رنگ را بر زمينه سفيد احساس مي كنيم.  

  6 – كنتراست كيفيت

در اين جا منظور از كيفيت، حالت خلوص و اشباع رنگ است. وقتي كه يك رنگ خالص در كنار رنگ هاي ناخالص كه با سياه، سفيد و يا مكمل خود مخلوط شده اند قرار مي گيرد ، كنتراست كيفيت رنگ ايجاد مي شود.  

  7 – كنتراست كميت ( وسعت سطح)

كنتراست كميت مربوط به رابطه متقابل دو يا چند سطح رنگين از نظر وسعت است. در اين كنتراست رابطه ي بزرگي و كوچكي سطوح رنگين نقش اصلي را بازي مي كند. زيرا نسبت بزرگي سطح رنگ ها با يكديگر مي تواند در ايجاد رابطه هماهنگ ميان آنها مؤثر باشد. در ايجاد كنتراست كميت دو عامل نقش اساسي دارند.
1 – ميزان درخشش و خلوص رنگ
2 – ميزان بزرگي سطح يا لكه رنگي  

  سؤالات
1- كنتراست هاي هفت گانه رنگ را نام ببريد.

پاسخ :
1. كنتراست ته رنگ
2. كنتراست تيرگي – روشني رنگ
3. كنتراست رنگ هاي سرد و گرم
4. كنتراست رنگ هاي مكمل
5. كنتراست هم زماني رنگ ها
6. كنتراست كيفيت رنگ
7. كنتراست كميت يا وسعت سطوح رنگ ها

2 – ساده ترين كنتراست كدام است؟ توضيح دهيد.
پاسخ :
كنتراست ته رنگ از ساده ترين كنتراست هاي هفت گانه رنگ است. براي رسيدن به اين نوع كنتراست كافي است كه از رنگ هاي خالص استفاده كنيم. شديدترين كنتراست ته رنگ ميان سه رنگ اصلي قرمز، زرد و آبي به وجود مي آيد. كنتراست ته رنگ در ميان رنگ هاي درجه دوم يعني سبز، نارنجي و بنفش به مراتب كمتر است.
در رنگ هاي درجه سوم از شدت كنتراست ته رنگ باز هم بيشتر كاسته خواهد شد.

3 – رنگ هاي سرد و گرم در ايجاد دوري و نزديك چه نقشي دارند؟
پاسخ :
رنگ هاي گرم از نظر ايجاد بعد فضايي، معمولاً نزديك تر احساس مي شوند، در حالي كه رنگ هاي سرد حتي اگر در همان فاصله قرار داشته باشند، عقب تر و در فاصله اي دورتر ديده مي شوند. بدين ترتيب رنگ هاي سرد و گرم در ايجاد دوري و نزديكي نقش مهمي دارند و در نمايش پرسپكتيو جوي به هنرمندان كمك مي كنند.

4 – تصوير جانشين را توضيح دهيد.
پاسخ :
وقتي كه به چيزي نگاه مي كنيم به طور معمول تصوير آن بر روي شبكيه چشم ثبت مي شود. يعني رنگ و درخشش آن روي سلول هاي بينايي تأثير مي گذارد و تصويرش در شبكيه نقش مي بندد. در همين حال چنانچه بلافاصله جهت نگاه تغيير كند يا تصويرديگري در مقابل چشم قرار بگيرد، تأثير تصوير قبلي با تصوير جديد در مي آميزد . اين ويژگي تصوير را تصوير جانشين يا «پس تصوير» مي گويند.

5 – پديده جانشين در مورد رنگ ها به چه صورت است؟
پاسخ :
در مورد رنگ ها پديده تصوير جانشين به صورت رنگ مكمل ديده مي شود. يعني پس از ديدن يك رنگ براي مدت چند ثانيه در صورتي كه به يك سطح سفيد نگاه كنيم مكمل آن رنگ را بر زمينه سفيد احساس مي كنيم.